Բնօգտագործումն ու բնապահպանությունը ՀՀ-ում

1. Ինչ առանձնահատկություններ ունեն ՀՀ բնական պայմանները, որքանով են դրանք նպաստում հանրապետության զարգացմանը:
Հայսատանը լեռնային երկիր է: Նրա միջին բարձրությունը ծովի մակերևույթից 1837 մետր է: ՀՀ տարածքի ավելի քան 80%-ը լեռնային է: ՀՀ տարածքում դաշտավայրեր չկան, ամենացածր վայրերը Մեղրու կիրճն է և Դեբետ գետի հովիտը, որոնք ծովի մակերևույթից ունեն 370-390 մ բարձրություն: Հանրապետության ամենաբարձր կետը Արագածի հյուսիսային գագաթն է՝ 4090 մ բարձրություն: Այսինքն առավելագույն ու նվազագույն կետերի միջև եղած տարբերությունը շուրջ 3700 մ է: Տիպիկ լեռնային երկիր լինելուց բացի հանրապետության մակերևույթը խիստ կտրտված է լեռնահովիտներով, գետահովիտներով ու կիրճերով:

Էկոհամակարգեր

Էկոհամակարգ - ֆիզիկա-քիմիակենսաբանական գործընթացների համակարգ է:
Էկոհամակարգը՝կենդանի օրգանիզմների համալիրի, այն շրջապատող անկենդան միջավայի և դրանց բազմատեսակ փոխհարաբերությունների ամբողջությունն 
Էկոհամակարգերի օրինակներ են անտառները, լճերը, ծովերը, գետերը, անապատները:
Էկոհամակարգերի կարևորագույն հատկանիշներն են ամբողջականությունը, շրջանառությունը, էներգիայի մուտքը և հոսքը, կլիման, սննդային շղթայի առկայությունը:

Բնական աղետներ

1. Ձեր ցանկությամբ ներկայացրեք որևէ բնական աղետ:

Աղետը հասարակության գործունեության լուրջ խափանում է, որը բերում է մարդկային եւ նյութական արժեքների կորուստների եւ մեծ վնաս է հասցնում շրջապատող միջավայրին: Աղետների վառ օրինակ է փոթորիկը:
Փոթորիկն անսովոր ուժի (արագությունը – 30-50մ/վրկ) քամի է: Իր կործանարար ներգործությամբ փոթորիկը չի զիջում այնպիսի տարերային աղտեին, ինչպիսին երկրաշարժն է:

Վերահսկենք մեր շրջակա միջավայրը

1. Ինչպիսի միջավայրում ենք ապրում մենք, փորձեք ինքներդ գնահատել ձեր շրաջակա միջավայրի որակը: 

 Այսօր մեր շրջակա միջավայրը այնքան էլ մաքուր չէ: Մենք ապրում ենք այն երկրում, որտեղ ամեն երկրորդ ծառի տակ կգտնենք աղբ, որտեղ օդը կեղտոտված է, որտեղ աղմուկը շատ է եւ այլն: Հայաստանում նաեւ շատ են լքված շինությունները, պոչամբարներ եւ այլն:

2. Ինչպես է ազդում շրջակա միջավայրը ձեր առողջության վրա, եթե կան առանձնակի դրսևորումներ, ներկայացրեք կոնկրետ օրինակներով:

Էկոհամակարգերի հիմնախնդիրը

1. Ձեր կարծիքով որոնք են էկոհամակարգերի կարևորագույն  հատկանիշները:

Էկոհամակարգը կամ էկոլոգիական համակարգը դա բիոլոգիական համակարգ է, որը բաղկացած է կենդանի օրգանիզմների միությունից, նրանց ապրելու միջավայրից: Էկոհամակարգի կարևորագույն հատկություններն են օրգանական նյութ ստեղծելու, էներգիա կապելու  և անջատելու,  նյութերի շրջապտույտ իրականացնելու հատկությունը:

2. Ինչպիսի էկոհամակրգեր են Ձեզ շրջապատում, ինչ առանձնահատկություն ունենք նրանք:

Մեզ շրջապատում են բնական եւ արհեստական էկոհամակարգեր: Բնական էկոհամակարգերը բնական միջավայրերն են, որոնցում առանց մարդու միջամտության տեղի են ունենում էկոհամակարգի բաղադրիչների միջեւ փոխհարաբերությունները, իսկ արհեստական էկոհամակարգերը մարդածին միջավայրերն են: Բնական էկոհամակարգի օրինակ է լիճը, իր կենդանական եւ բուսական աշխարհով, իսկ արհեստական էկոհամակարգի օրինակ է ջերմոցը:

3. Ինչպես է ազդում մարդը Ձեզ շրջապատող էկոհամակարգերի կենսագործունեություն վրա:

Հողօգտագործում

1. Ի՞նչ դեր ու նշանակություն ունի հողը բնության մեջ և մարդու կյանքում:
2. Ձեր կարծիքով ինչու՞ են հողն անվանում տվյալ էկոհամակարգի հաելին:
3. Ի՞նչպես է ազդում աղտված հողը ամբողջ էկոհամակարգի վրա: 

Ի՞նչպես ճիշտ օգտագործել ու պահպանել հողը: 

Կենսոլորտի պահպանումը

1. Ի՞նչ դեր ունեն կենսաբանական ռեսուրսները:
2. Ինչպես են փոխազդում բույսերն ու կենդանիները աշխարհագրական թաղանթի մյուս ոլորտների հետ: Բերեք օրինակներ: 
3. Ի՞նչ միջոցառումներ է անհրաժեշտ բուսական և կենդանական ռեսուրսները պահպանելու համար: Որոնք է հնարավոր կիրառել ՀՀ-ում: 
4. Ի՞նչ  է կլիմայավարժեցումը: Բերել օրինակներ, նշեք բացասական ու դրական կողմերը:

Ջրոլորտ

1. Ինչպիսի ջուր ենք խմում մենք:
2. Ինչն է աղտոտում մեր միջավայրի ջուրը:
3. Ինչե՞ս է ազդում աղտոտված ջուրը ձեր առողջության վրա:
4. Ինչպես պահպանենք ջրոլորտը աղտոտումից:
5. Ինչ բնույթ կստանա ջրի հիմնախնդիրը 50 տարի հետո:  

Մթնոլորտ

Ինչպիսի՞ օդ ենք շնչում մենք:

 Մեր մթնոլորտը աղտոտվումէ Վառելիքներից, որոնք օգտագործվում էն տրանսպորտային փոխադրամիջոցների համար՝ Մեքենաներն, աշխատում էն բենզինով, գազով, ինքնաթիռները աշխատում էննավթով, այդ բոլորի վառելիքները այրվում են և դրանից հետո ծուխըբարձրանում է մթնոլորտ ու աղտոտվում է մեր օդը: Մթնոլորտի աղտոտումը լինում է տեղական ու գլոբալ: Տեղական աղտոտումը գլխավորապես, կապված է քաղաքների ու խոշոր արդյունաբերական ձեռնարկությունների առկայության հետ: Մարդկությանը վաղուց հայտնի է այս կարգի աղտոտման մասին: Օրինակ՝ նաիրիտի քիմիական գործարանը, Երևանի մաքուր երկաթի գործարանը և այլն։ Նաիրիտի գործարանում տեղի ունեցած պայթյունի հետևանքով բռնկված հրդեհից շրջակա միջավայրը անմիջապես ծածկվում է սև թանձր ծխով, դա շատ զգալի էր հատկապես Նայրիտից 3-4 կանգառ հեռավորության վրա գտնվող Գարեգին Նժդեհի հրապարակում: Այդ թաղամասերը խտաբնակ են, կան բազմաթիվ դպրոցներ և մանկապարտեզներ: Մթնոլորտ են նետվում քիմիական նյութերի այրումից առաջացած քաղցկեղածին դիօքսիններ և այլ թունավոր նյութեր, որոնք ոչ միայն աղտոտում են մթնոլորտը այլև միաժամանակ վտանգում են բնակչության առողջությունը:

Էներգակիրներ

Այսօր մեր աշխարհում կան տարատեսակ էներգակիրներ: Սակայն դրանցից ամենահայտնիներն են գազը, նավթը եւ ածուխը: Գազը մարդուն շատ է օգնում տարբեր հարցերում, օրինակ մենք օգտագործում ենք այն կենցախային պայմաններում տարատեսակի ճաշեր պատրաստելու եւ բնակարանը տաքացնելու համար: Բացի այդ գազը մենք օգտագործում ենք որպես վառելիք: Նավթից մարդիկ ստանում են բոլոր տեսակի տրանսպորտային վառելիքները: Բացի այդ նավթից մենք ստտանում ենք  պարարտանյութեր, պլասմասա, ասֆալտ եւ այն: Ածուխը նույնպես վառելիքի տեսակ է: Այն ամենաեժան վառելիքն է սակայն նրա արտահանման անհրաժեշտ են մեծ տարածքներ, որն իր հերթին մեծ վնաս է պատճառում բնությանը:Նա նաեւ ազտոտում է մթնորոլտը:
Նրանք երեքն էլ պայթյունավտանգ են, բայց գազը նաեւ թունավոր է եւ նրա արտահոսքից մարդ կարող է թունավորվել: Այսորվա տվյալներով մարդկությանը նավթը կբավարարի 40 տարի, ածուխը 400 տարի, իսկ գազն ավել:
 

Մարդը եւ նրա ապրելու միջավայրը

1) Ինչու են պետք  էկոլոգիական գիտելիքները, ինչու արաջացավ «Էկոլոգիա» գիտությունը:

Աշխարհի էկոլոգիան այսօրվա դրությամբ գտնվում է շատ ծանր վիճակում, այդ իսկ պատճառով առաջացել է Էկոլոգիա գիտությունը, իսկ էկոլոգիական գիտելիքները հարկավոր են մարդկանց քիչ վնաս հասցնել բնությանը, իսկ հասցրաց վնասը ինչ-որ չապով վերականգնելու համար: